Systemy oświetlenia ewakuacyjnego i oznakowania przeciwpożarowego

Zdjęcie przedstawiające przybliżenie na znak wskazujący wyjście awaryjne. Znak znajduje się przy suficie, zwisa z góry. Ma metalową ramkę i zielone tło. Znajduje się na nim, od lewej strony, każdy element jest biały i nie ma obrysu, tylko wypełnienie: sylwetka drzwi, strzałka kierująca w stronę drzwi, sylwetka biegnącego człowieka. Znak jest podświetolny.

 

 W zakresie projektowania oświetlenia ewakuacyjnego dostępnych jest ponad kilkanaście różnych przepisów oraz specyfikacji technicznych min:

[1] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać i ich usytuowaniem (Dz U. Nr 75 poz , 690 poź. zmianami)

 [2] Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010r. W sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109 poz 719)

 [3] PN EN 1838:2013 Zastosowanie oświetlenia. Oświetlenie awaryjne.

[4] PN EN 50172:2005 Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego

[5] PN-EN 60598-2-22:2015 Oprawy oświetleniowe -- Część 2-22: Wymagania szczegółowe -- Oprawy oświetleniowe do oświetlenia awaryjnego

Projektowanie systemu oświetlenia ewakuacyjnego

Przy projektowaniu oświetlenia awaryjnego trzeba pamiętać, że ludzie starsi potrzebują więcej światła i więcej czasu aby przystosować się do niskiego poziomu oświetlenia podczas zagrożenia lub na drodze ewakuacyjnej. Nerwów i paniki można uniknąć dzięki strategicznemu rozmieszczeniu znaków wskazujących drogę wyjścia z miejsca przebywania. Bardzo więc ważne jest, aby znaki te były dobrze widoczne i czytelnie rozmieszczone. W celu upewnienia się, że system awaryjnego ewakuacyjnego oświetlenia jest wykonany zgodnie z normą PN-EN 1838 przed rozpoczęciem projektowania systemu, należy opracować lub projekt pokazujący układ funkcjonalny budynku, punkty alarmu pożarowego i sprzętu przeciwpożarowego. Ważne jest aby otrzymane projektu uwzględniały położenie wszystkich struktur, które mogą stanowić przeszkodę dla ewakuacji. W szczególności na rzutach powinny być podane wszystkie oprawy i podstawowe komponenty instalacji.

Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne powinno działać w przypadku uszkodzenia jakiejkolwiek części zasilania oświetlenia podstawowego. Oprawy oświetlenia awaryjnego łącznie z zespolonymi, zasilane w sposób nieciągły, powinny działać w przypadku uszkodzenia końcowego obwodu oświetlenia podstawowego. W przypadku instalacji oświetlenia awaryjnego z centralną baterią, przewody i kable wraz z zamocowaniami powinny być ognioodporne, o takim czasie, w jakim ma działać oświetlenie awaryjne. 

Kiedy stosować oświetlenie ewakuacyjne?

Zgodnie z przepisami [1,2] awaryjne oświetlenie ewakuacyjne należy  stosować:

1) w pomieszczeniach:

a) widowni kin, teatrów i filharmonii oraz innych sal widowiskowych,

b) audytoriów, sal konferencyjnych, czytelni, lokali rozrywkowych oraz sal sportowych,

przeznaczonych dla ponad 200 osób,

c) wystawowych w muzeach,

d) o powierzchni netto ponad 1000 m2 w garażach oświetlonych wyłącznie światłem

sztucznym,

e) o powierzchni netto ponad 2000 m2 w budynkach użyteczności publicznej,

budynkach zamieszkania zbiorowego oraz w budynkach produkcyjnych

i magazynowych,

2) na drogach ewakuacyjnych:

a) z pomieszczeń wymienionych w pkt 1,

b) oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym,

c) w szpitalach i innych budynkach przeznaczonych przede wszystkim do użytku osób

o ograniczonej zdolności poruszania się,

d) w wysokich i wysokościowych budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego 

1. Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne nie jest wymagane w pomieszczeniach, w których awaryjne oświetlenie zapasowe spełnia warunek określony w ust. 5 dla awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego.

2. Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne powinno działać przez co najmniej 1 godzinę od zaniku oświetlenia podstawowego.

3. W pomieszczeniu, które jest użytkowane przy wyłączonym oświetleniu podstawowym, należy stosować oświetlenie dodatkowe, zasilane napięciem nieprzekraczającym napięcia dotykowego dopuszczalnego długotrwale, służące uwidocznieniu przeszkód wynikających z układu budynku, dróg komunikacji ogólnej lub sposobu jego użytkowania, a także podświetlane znaki wskazujące kierunki ewakuacji.

4. Oświetlenie awaryjne powinno zostać wykonane zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi wymagań w tym zakresie. 

Zapewnienie awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego ma na celu oświetlenie określonej strefy, w sposób niezwłoczny, automatycznie i na wystarczający czas, w przypadku, gdy zawiedzie zasilanie oświetlenia podstawowego.

Zadaniem oświetlenia awaryjnego ewakuacyjnego jest:

• oświetlać znaki drogi ewakuacyjnej,

• wytwarzać natężenie oświetlenia na oraz wzdłuż dróg ewakuacyjnych, tak aby możliwy był bezpieczny ruch w kierunku wyjścia do miejsca zapewniającego bezpieczeństwo, zapewniać, aby miejsca alarmu pożarowego i sprzętu przeciwpożarowego rozmieszczone wzdłuż dróg ewakuacyjnych mogły być łatwo zlokalizowane i zastosowane. 

Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne należy uruchamiać nie tylko w przypadku całkowitego uszkodzenia zasilania podstawowego, ale również w przypadku uszkodzenia lokalnego  -  np. uszkodzenie obwodu końcowego.

Oświetlenie ewakuacyjne – czas stosowania

Minimalny czas stosowania oświetlenia w celu ewakuacji powinien wynosić jedną godzinę przy czym w strefie otwartej 50% wymaganego natężenia oświetlenia powinno być wytworzone w ciągu 5 s, a pełny poziom natężenia oświetlenia w ciągu 60 s. W celu zapewnienia właściwej widzialności umożliwiającej ewakuację wymaga się, aby były oświetlone strefy określonej przestrzeni. Z wymagania tego wynika, że wskazane jest umieszczanie opraw oświetleniowych, co najmniej 2m nad podłogą. W celu zapewnienia odpowiedniego natężenia oświetlenia, oprawy oświetleniowe do oświetlenia ewakuacyjnego, zgodne z normą [5] powinny być usytuowane w pobliżu każdych drzwi wyjściowych oraz w takich miejscach, gdy to konieczne, aby zwrócić uwagę na potencjalne niebezpieczeństwo lub umieszczony sprzęt bezpieczeństwa.” 

Oświetlenie awaryjne – rozmieszczenie

Rozmieszczenie opraw oświetlenia awaryjnego powinno być poparte obliczeniami natężenia oświetlenia w miejscach, gdzie należy się spodziewać najmniej korzystnych warunków (zmiana kierunku drogi ewakuacyjnej, pomieszczenia wysokie itp.). Przy projektowaniu rozmieszczenia opraw oświetlenia awaryjnego nie należy uwzględniać współczynników odbić od ścian, podłogi i sufitu, szczególnie należy za to brać pod uwagę wysokość pomieszczeń.

Znaki bezpieczeństwa i pierwszej pomocy

Podstawowym standardem technicyzm dla znaków ewakuacyjnych jest  PN-EN ISO 7010:2012/A1:2014-04 Symbole graficzne - Barwy bezpieczeństwa i znaki bezpieczeństwa - Zarejestrowane znaki bezpieczeństwa Znaki bezpieczeństwa są to znaki przekazujące ogólną informację dotyczącą bezpieczeństwa uzyskaną przez kombinację barwy i kształtu znaku oraz szczegółową informację dotyczącą bezpieczeństwa przez dodanie symbolu graficznego lub tekstu.

Rozróżniane są znaki:

• oświetlone zewnętrznie – przez zewnętrzne źródło światła,

• oświetlone wewnętrznie – przez wewnętrzne źródło światła. 

Znaki przy wszystkich wyjściach awaryjnych i wzdłuż dróg ewakuacyjnych powinny być tak oświetlone, aby jednoznacznie wskazywały drogę ewakuacji do bezpiecznego miejsca.

Podstawowe wymagania dotyczące znaków bezpieczeństwa i pierwszej pomocy powinny spełniać poniższe punkty:

luminancja każdej części barwnej znaku powinna wynosić co najmniej 2 cd/m2 we wszystkich

kierunkach widzenia mających znaczenie dla bezpieczeństwa,

stosunek maksymalnej do minimalnej luminancji zarówno białych, jak i barwnych części znaków

bezpieczeństwa powinien być nie większy niż 10:1,

stosunek luminancji części białej znaku do luminancji części barwnej znaku nie powinien być mniejszy niż 5:1 i większy niż 15:1 

Znaki powinny być oświetlone w taki sposób, aby w ciągu 5 s osiągały luminancję o wartości 50% wymaganej luminancji, a w ciągu 60 s osiągały luminancję o wartości wymaganej.  Barwy powinny spełniać wymagania standardu ISO 3864.

Luminancja każdej części barwnej znaku bezpieczeństwa powinna wynosić co najmniej 2cd/m2 we wszystkich kierunkach widzenia mających znaczenie dla bezpieczeństwa. Stosunek maksymalnej do minimalnej luminancji, zarówno białych, jak i barwnych części znaków bezpieczeństwa, powinien być nie większy niż 10:1.Montaż znaków ewakuacyjnych powinien odbywać się w zakresie nie większym niż 20 stopni w odniesieniu do poziomej linii widzenia oraz w zależności od zasięgu rozpoznawanego znaku.